Showback vs Chargeback กับความรับผิดชอบต่อค่า Cloud

Tag ครบแล้ว COGS แยกแล้ว ถึงเวลาปัน Cost

หลังจากติด Tag ครบและแยก COGS ออกจาก OpEx ได้แล้ว ตอนนี้ FinOps Practitioner พร้อมปัน cost ให้แต่ละทีมรับผิดชอบ

HotelGO โตขึ้น ตอนนี้มี 3 ทีม Product คือ Search, Booking, Payment แต่ละทีมมี Lambda, มี RDS schema ของตัวเอง ใช้ AWS ร่วมกัน

ปัญหาคือ AWS Bill มาเป็นก้อนเดียว AWS Bill รวม 2.1 ล้านบาท/เดือน ไม่มีใครรู้ว่าทีมตัวเองใช้เท่าไหร่

ทำไมตัวเลขเป็น 2.1 ล้านบาท ไม่ใช่ 2.5 ล้านบาท?

2.1 ล้านบาท = Direct Cloud Cost (ค่าที่แยกตามทีมได้)

• Search: 8.5 แสนบาท
• Booking: 6 แสนบาท
• Payment: 4.5 แสนบาท
• Shared (tools ที่ใช้ร่วมกัน): 2 แสนบาท

2.5 ล้านบาท = Fully Loaded Cost (รวม Shared Infrastructure 2.5 แสนบาท + Platform Overhead 1.5 แสนบาท)

ในตอนนี้เราพูดถึง Direct Cloud Cost ที่แยกตามทีมได้

ทุกครั้งที่ประชุมเรื่อง Cloud Cost ทุกทีมพูดเหมือนกันว่า

ทีมอื่นน่าจะใช้เยอะกว่าทีมเรานะ

ไม่มีใครรับผิดชอบ ไม่มีใคร optimize เพราะคิดว่าไม่ใช่ปัญหาของตัวเอง

Tragedy of the Commons คืออะไร?

Tragedy of the Commons (โศกนาฏกรรมของทรัพยากรส่วนรวม) คือปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นเมื่อทุกคนใช้ทรัพยากรร่วมกันโดยไม่มีใครรับผิดชอบ

ตัวอย่างในชีวิตจริง:

• ทุ่งหญ้าสาธารณะ ทุกคนปล่อยวัวกินหญ้า ไม่มีใครดูแล สุดท้ายหญ้าหมด
• ห้องน้ำสาธารณะ ไม่มีใครทำความสะอาด เพราะคิดว่า “คนอื่นก็ใช้เหมือนกัน”

ตัวอย่างใน Cloud:

• ทุกทีมใช้ AWS ร่วมกัน ไม่มีใครรับผิดชอบ
• ทุกทีมคิดว่า “ทีมอื่นใช้เยอะกว่า”
• ไม่มีใคร optimize เพราะคิดว่าไม่ใช่ปัญหาของตัวเอง

แยก Cost ตาม Tag ที่ติดไว้

• สร้าง report อัตโนมัติ

Tag	ค่า	ตัวอย่าง
Team	ทีมที่เป็นเจ้าของ	Search, Booking, Payment
Environment	สภาพแวดล้อม	Production, Staging, Dev
Service	ชื่อ service	hotel-search-api, booking-processor

วิธีเปิด Cost Allocation Tags

1. เข้า AWS Billing Console
2. ไปที่ Cost Allocation Tags
3. เลือก Tags ที่ต้องการใช้แยก cost
4. กด Activate
5. รอ 24 ชั่วโมง → เริ่มเห็นค่าใช้จ่ายแยกตาม Tag ได้

ข้อควรระวัง:

• Tag ที่ติดก่อน Activate จะไม่ย้อนหลัง
• ต้อง Activate ก่อนถึงจะเห็นใน Cost Explorer

Step 2: Showback (ส่ง Report ให้ดู)

พอมี Tag แล้ว FinOps Practitioner ก็เริ่มส่ง Monthly Cost Report ให้แต่ละทีม

Showback คืออะไร?

Showback คือการส่ง report ค่าใช้จ่ายให้แต่ละทีมดู โดย ไม่มีผลต่องบประมาณ

ลักษณะ:

• ทีมเห็นว่าใช้เท่าไหร่
• แต่ไม่มี consequences ถ้าใช้เยอะ
• ไม่มีงบถูกตัด

เปรียบเทียบ:

• เหมือนดูบิลค่าไฟ แต่ไม่ต้องจ่ายเอง (บริษัทจ่ายให้)
• รู้ว่าใช้เยอะ แต่ไม่เจ็บตัว

ทีมเห็นตัวเลข แต่ไม่มีใครทำอะไร เพราะ ไม่มีผลอะไร เห็นว่าใช้เยอะก็ไม่เป็นไร ไม่มีใครมาว่า ไม่มีงบถูกตัด

FinOps Practitioner สรุปว่า

Showback = รู้แต่ไม่เจ็บ ถ้าไม่เจ็บก็ไม่เปลี่ยน

Step 3: Chargeback (ตัดงบจริง)

FinOps Practitioner เสนอ CFO ว่าต้องเปลี่ยนเป็น Chargeback คือตั้ง Quarterly Budget ให้แต่ละทีม ถ้าใช้เกินต้องทำ Optimization Plan

Chargeback คืออะไร?

Chargeback คือการ ตัดงบจริง จากแต่ละทีมตามค่าใช้จ่าย Cloud ที่ใช้

ลักษณะ:

• แต่ละทีมมี Budget ของตัวเอง
• ใช้เกิน Budget → ต้องทำ Optimization Plan
• ใช้ไม่หมด → Budget ส่วนที่เหลือกลับไปที่ส่วนกลาง

เปรียบเทียบ:

• เหมือนจ่ายค่าไฟเอง ใช้เยอะก็จ่ายเยอะ
• เจ็บตัวจริง → เปลี่ยนพฤติกรรมจริง

ผลลัพธ์หลัง 3 เดือน

Direct Cloud Cost ก่อน vs หลัง Chargeback (บาท/เดือน)

ทีม	ก่อน	หลัง	ลดลง
Search	8.5 แสนบาท	7.2 แสนบาท	ลดลง 15%
Booking	6 แสนบาท	5.5 แสนบาท	ลดลง 8%
Payment	4.5 แสนบาท	4.2 แสนบาท	ลดลง 7%
Shared	2 แสนบาท	1.8 แสนบาท	ลดลง 10%
Direct Cloud Cost	2.1 ล้านบาท	1.87 ล้านบาท	ลดลง 11%

ทำไมทีม Search ลดได้เยอะที่สุด?

ทีม Search เคยไม่สนใจค่า Cloud เพราะไม่มีผลอะไร พอรู้ว่าใช้เกิน Budget จะต้องทำ Optimization Plan ก็เริ่ม:

1. Rightsize Lambda ลด memory จาก 1024MB เหลือ 512MB สำหรับ function ที่ไม่ต้องการ CPU เยอะ
2. ลบ Idle Resources ปิด Dev/Staging environment ที่ไม่ได้ใช้
3. Optimize ElastiCache ลด node size ที่ over-provisioned

ทั้งหมดนี้ทำได้โดย ไม่กระทบ Performance เพราะเป็นการลด waste ไม่ใช่ลด capacity ที่จำเป็น

Shared Costs: ปันส่วนยังไงให้ยุติธรรม

ค่า Shared 2 แสนบาท ที่ติด Tag ไม่ได้ (Monitoring, Security, Support) ต้องปันส่วนให้แต่ละทีม

3 วิธีปันส่วน Shared Costs

1. Direct Allocation (ระบุตรง)

• ใช้เมื่อ: Tag ได้ชัดเจน
• ตัวอย่าง: CloudWatch Logs ของ Search → Search รับไป 100%

2. Proportional Allocation (ปันตามสัดส่วน)

• ใช้เมื่อ: ทุกทีมใช้ร่วมกัน แต่ใช้ไม่เท่ากัน
• ตัวอย่าง: AWS Support ปันตาม % ของ AWS Bill แต่ละทีม
• Search ใช้ 38% ของ Bill → รับ Support cost 38%

3. Even Split (หารเท่ากัน)

• ใช้เมื่อ: ทุกทีมใช้เท่าๆ กัน หรือไม่มีเกณฑ์ชัด
• ตัวอย่าง: Security tools ที่ทุกทีมใช้เหมือนกัน → หาร 3

วิธี	ใช้กับ	ตัวอย่าง
Direct	Tag ได้ → ระบุตรง	CloudWatch Logs ของ Search → Search
Proportional	ปันตามสัดส่วน usage	Support cost ปันตาม % ของ AWS Bill แต่ละทีม
Even Split	หารเท่ากัน	Security tools ที่ทุกทีมใช้เหมือนกัน

Showback vs Chargeback: เปรียบเทียบ

สรุป:

• Showback = รู้แต่ไม่เจ็บ
• Chargeback = เจ็บจริง เปลี่ยนจริง

สรุป: Accountability Drives Behavior

FinOps Practitioner สรุปให้ทุกคนฟังว่า

ถ้าไม่มีใครรับผิดชอบ ก็ไม่มีใครสนใจ Showback ทำให้รู้ แต่ Chargeback ทำให้เปลี่ยน

บทเรียนจากตอนนี้:

บทเรียน	รายละเอียด
Tag ก่อน	ไม่มี Tag ก็แยก cost ไม่ได้
Showback = รู้แต่ไม่เจ็บ	เห็นตัวเลขแต่ไม่มีผลอะไร ก็ไม่ action
Chargeback = เจ็บจริง เปลี่ยนจริง	พอมี Budget และ consequences พฤติกรรมเปลี่ยนทันที
เริ่มจาก Showback ก่อน	ให้ทีมคุ้นเคยกับตัวเลข แล้วค่อยเปลี่ยนเป็น Chargeback

ตอนนี้แต่ละทีมรับผิดชอบค่า Cloud ของตัวเองแล้ว แต่ทุกครั้งที่ประชุม ทุกคนยังดูตัวเลขคนละตัว CFO ดูบิลรวม CTO ดู cost per service Product Owner ไม่ดูเลย คุยกันไม่รู้เรื่อง ตอนหน้า FinOps Practitioner จะเสนอ “ตัวเลขเดียว” ที่ทุกคนต้องดูตรงกัน: Unit Economics